Në vitet vendimtare pas përfundimit të luftës në Kosovë, Handicap International (HI) luajti një rol transformues në krijimin dhe zhvillimin institucional të Handikos – organizata kombëtare që përfaqëson personat me aftësi të kufizuara. HI ishte katalizator i fuqizimit vendor, duke promovuar qëndrueshmërinë, përfshirjen dhe rehabilitimin në komunitet në gjithë vendin.
Nga Ndihma Emergjente te Vizioni Institucional
Fillimisht e fokusuar në mbështetje emergjente pas luftës, përfshirja e HI në Handikos mes viteve 2000 dhe 2003 u zhvillua në një strategji gjithëpërfshirëse që synonte ta shndërronte Handikos-in në një organizatë të pavarur, profesionale dhe gjithëpërfshirëse. Përmes një procesi të planifikuar dhe të konsultuar ngushtë, u lansua një strategji trevjeçare tranzicioni për t’i transferuar të gjitha përgjegjësitë operacionale dhe administrative tek vetë Handikos.
Ky proces udhëhiqej nga pika të qarta: tërheqja graduale e stafit të HI-së, kalimi i kontratave të donatorëve nga HI te Handikos, forcimi i strukturave drejtuese, profesionalizimi i sistemeve të brendshme, dhe aktivizimi i projekteve për gjenerim vetanak financiar. Deri në vitin 2003, HI kishte përfunduar tërheqjen e plotë, dhe Handikos menaxhonte në mënyrë të pavarur programet dhe burimet e veta.
Forcimi i Themeleve Organizative
Ndër arritjet kryesore gjatë kësaj periudhe ishte ristrukturimi i rrjetit kombëtar të Handikos-it të përbërë nga 24 zyreve anembanë Kosovës. Kjo përfshinte rishikimin e modelit të qeverisjes, përditësimin e statuteve, vendosjen e rregulloreve operative dhe forcimin e autoritetit të Kuvendit dhe Bordit. HI mbështeti rekrutimin dhe trajnimin e stafit vendor, pajisi organizatën me logjistikë dhe ndihmoi në krijimin e një sistemi të brendshëm komunikimi ndërmjet degëve lokale dhe zyrës qendrore.
Fokusi i veçantë iu kushtua qëndrueshmërisë financiare. Handikos u udhëzua në zhvillimin e sistemeve transparente të kontabilitetit dhe raportimit, ndërsa stafi lokal u përgatit për menaxhimin direkt të fondeve ndërkombëtare.
Pionierë të Rehabilitimit në Komunitet
Në zemër të partneritetit HI-Handikos ishte promovimi i modelit të Rehabilitimit në Komunitet (CBR). HI ndihmoi në themelimin e qendrave komunale të rehabilitimit në dhjetë komuna të Kosovës, duke mundësuar decentralizimin e shërbimeve dhe fuqizimin e pronësisë lokale. Këto qendra integronin komponentët e rehabilitimit fizik, psikologjik dhe social, dhe bashkëpunonin ngushtë me institucionet lokale shëndetësore dhe arsimore.
HI luajti gjithashtu rol kyç në promovimin e arsimit gjithëpërfshirës, duke punuar me Handikos për të identifikuar fëmijët me aftësi të kufizuara dhe për të avokuar për përfshirjen e tyre në shkolla të rregullta. Trajnimi i stafit arsimor dhe fushatat e vetëdijes ishin pjesë e këtyre përpjekjeve.
Avokimi dhe Përfaqësimi
Gjatë gjithë bashkëpunimit, HI e vuri theksin tek fuqizimi i personave me aftësi të kufizuara si aktorë aktivë në përfaqësimin e tyre. Handikos u mbështet në organizimin e kuvendeve kombëtare, zgjedhjeve të bordit dhe forumeve pjesëmarrëse gjithëpërfshirëse. Kjo forcoi demokracinë e brendshme dhe legjitimitetin, duke siguruar që Handikos të ishte zëri i anëtarëve të saj.
Në të njëjtën kohë, HI lehtësoi avokimin në nivel qeveritar dhe institucional, duke i mundësuar Handikos-it të ketë një rol të rëndësishëm në formësimin e diskursit publik dhe politikave për të drejtat e personave me aftësi të kufizuara në Kosovë.
Një Model i Pronësisë Vendore
Në përfundim të tranzicionit në vitin 2003, Handikos doli si një organizatë e rrënjosur lokalisht, e menaxhuar në mënyrë profesionale dhe e njohur institucionalisht. Ajo kishte diversifikuar burimet e saj financiare, kishte përmirësuar sistemet e brendshme, kishte zgjeruar shtrirjen dhe ishte integruar në struktura kombëtare dhe lokale.
Trashëgimia e Handicap International në Kosovë qëndron në përkushtimin për qëndrueshmëri afatgjate, udhëheqje lokale dhe zhvillim institucional. Eksperienca e Handikos mbetet një model i fuqishëm se si bashkëpunimi ndërkombëtar, kur është i bazuar në fuqizim dhe strategji të daljes graduale, mund të kontribuojë në ndërtimin e organizatave të qëndrueshme të shoqërisë civile në kontekste pas-konfliktuale.
Sot, Handikos qëndron si një nga organizatat më me ndikim në Kosovë në fushën e të drejtave të personave me aftësi të kufizuara. Ajo gëzon një reputacion të fortë për profesionalizëm dhe përkushtim, duke shërbyer si model organizimi dhe përfaqësimi të barabartë në rajon
Driton Ukmata
Drejtor i Handicap International ne Kosove (2000-2003)
https://www.hi-us.org/en/index
Halit Ferizi – the founding president of Handikos (1949-2009)